Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: 10 października 2008.

Klasa - stosowany przez zarządy kolejowe podział wagonów pasażerskich ze względu na wygodę i standard wyposażenia, przy czym im niższa cyfra klasy, tym wyższy standard.

Bilety poszczególnych klas mają różną cenę — współcześnie na kolejach europejskich, gdzie przeważnie kursują 2 klasy, najczęściej jest stosowana zasada, że na danej trasie cena biletu 1 klasy to 150% ceny biletu 2 klasy; natomiast dawniej (kiedy kursowały wagony 3, a nawet 4 klas) na danej trasie cena biletu 2 klasy to 150% ceny biletu 3 klasy, 1 klasy 200% ceny biletu 3 klasy, a 4 klasy 50% lub 75% ceny biletu 3 klasy.

[edytuj] Podział z Anglii około 1835 r.

1 Klasa - kilkuosobowe pudła dyliżansów wyposażone w miękkie kanapy postawione po 3 na platformie kolejowej — pasażerowie schodkami wchodzili na platformę i wsiadali do "dyliżansu".

2 Klasa - zamknięte pudła z drzwiami i oknami z zasłonami (później z szybami), pasażerowie siadali na półmiękkich siedzeniach wokół ściany pudła.

3 Klasa - platforma zaopatrzona w otwierane barierki wokół i dach na słupkach, pasażerowie siadywali na drewnianych ławach.

4 Klasa - odkryta platforma zaopatrzona w otwierane barierki wokół, pasażerowie stali.

Klasa 4 szybko została zlikwidowana.

[edytuj] Przykładowy podział z 2. połowy XIX w.

1 Klasa - miękkie siedzenia, sześć osób w przedziale.

2 Klasa - twarde lub półmiękkie, profilowane siedzenia, osiem osób w przedziale.

3 Klasa - twarde, proste siedzenia, brak przedziałów.

4 Klasa - wagony typu bydlęcego z ławkami na około, pasażerowie siedzą głównie na bagażach.

Typowe pociągi składały się z wagonów klasy 2 i 3. Wagony 1 klasy kursowały tylko w pociągach jeżdżących po najważniejszych trasach. Wagony klasy 4 kursowały tylko w pociągach lokalnych w niektóre dni (przeważnie w dni, kiedy w okolicznych miasteczkach odbywały się jarmarki — wagony klasy 4 umożliwiały rolnikom dowiezienie na nie sprzedawanych produktów szybciej niż wozami konnymi).

[edytuj] Współczesny pociąg Kolei Transsyberyjskiej

1 Klasa (lux) - zamknięte przedziały z umywalką, po dwa łóżka w każdym.

2 Klasa (kupe) - zamknięte przedziały, po cztery łóżka w każdym.

3 Klasa (plackarta) - boksy bez drzwi po 4 łóżka i 4 osoby.

4 Klasa (obszczij) - boksy bez drzwi 6-8 osób.

[edytuj] Współczesne pociągi w Chinach

1 Klasa (miękkie leżące) - zamknięte przedziały z umywalką po cztery łóżka w każdym.

2 Klasa (miękkie siedzące) - zamknięte przedziały po 6 miejsc siedzących w każdym; ta klasa występuje rzadko.

3 Klasa (twarde leżące) - boksy bez drzwi po 6 łóżek i 6 osób.

4 Klasa (twarde siedzące) - wagony bezprzedziałowe z twardymi (czasem półmiękkimi) ławkami.

[edytuj] Współczesne pociągi w Indiach

Formalnie istnieją tutaj 3 klasy, ale z uwagi na to, że są wagony z miejscami do siedzenia i do leżenia, to faktycznie istnieje tutaj 8 klas.

1 Klasa (AC1) - zamknięte przedziały z umywalką po dwa lub cztery łóżka w każdym; wagon jest klimatyzowany; przedziały z 2 łóżkami są położone obok siebie i dzieląca je ściana posiada drzwi (typowa sytuacja — podróż rodziców z dwójką dzieci, rodzice mogą wtedy w razie potrzeby wchodzić do przedziału dzieci).

2 Klasa (AC2) - boksy bez drzwi po 4 łóżka i 4 osoby; wagon jest klimatyzowany.

3 Klasa (AC3) - boksy bez drzwi po 6 łóżek i 6 osób; wagon jest klimatyzowany.

4 Klasa (zwykła 1. klasa) - zamknięte przedziały z umywalką po dwa lub cztery łóżka w każdym; wagon nie jest klimatyzowany; klasa ta jest wycofywana.

5 Klasa (klimatyzowana z fotelami) - wagony bezprzedziałowe z 4 miejscami siedzącymi w rzędzie; wagon jest klimatyzowany.

6 Klasa (klimatyzowana z miejscami do siedzenia) - wagony bezprzedziałowe z 5 miejscami siedzącymi (mniej wygodnymi niż w klasie powyżej) w rzędzie; wagon jest klimatyzowany.

7 Klasa (sleeper) - boksy bez drzwi po 8 łóżek i 8 osób; wagon nie jest klimatyzowany.

8 Klasa (2. klasa bez rezerwacji) - wagony bezprzedziałowe z twardymi ławkami; wagon nie jest klimatyzowany.

[edytuj] Współczesne pociągi na Litwie

Podział na klasy jest tutaj skomplikowany, ponieważ koleje litewskie wymieniają tabor z postradzieckiego (podział na klasy, jak na Kolei Transsyberyjskiej) na europejski (z podziałem na klasy jak na PKP), a ponadto przez Litwę jeżdżą pociągi tranzytowe z Rosji i Białorusi.

1 Klasa — przedziały dwuosobowe z miejscami leżącymi (L 1 Kl. — najwyższa dopłata), przedziały czteroosobowe z miejscami leżącymi (K 1 Kl. — niższa dopłata), przedziały sześcioosobowe z miejscami siedzącymi (M 1 Kl. — bez dopłaty).

2 Klasa — przedziały ośmioosobowe z miejscami siedzącymi (S 2 Kl.) i wagony bezprzedziałowe z miejscami leżącymi typu „płackarta” (O 2 Kl.).

3 Klasa — wagony bezprzedziałowe z miejscami siedzącymi (S 3 Kl.).

[edytuj] Aktualnie na PKP

1 Klasa - w wagonach przedziałowych 6 miejsc w przedziale, w bezprzedziałowych po 3 miejsca w rzędzie, w wagonach sypialnych jedno łóżko i umywalka.

2 Klasa - w wagonach przedziałowych 8 miejsc w przedziale (w pociągach ekspresowych, InterCity i EuroCity spółki PKP InterCity przeważnie 6 miejsc), w bezprzedziałowych po 4 miejsca w rzędzie, w wagonach sypialnych trzy łóżka (ewentualnie 2 - wyższa dopłata) i umywalka, w kuszetach sześć (rzadko 4 — wyższa dopłata) miejsc do leżenia.

3 Klasa - tylko w pociągach retro.

4 Klasa - nie występuje na PKP.

Podział na dwie klasy wprowadzono w Polsce 1 czerwca 1956 roku, kiedy to zlikwidowano ówczesną klasę 1 (wagonów tego rodzaju było bardzo niewiele). Pozostałym dwóm klasom zmieniono oznaczenie - dawna klasa druga stała się pierwszą, zaś trzecia - drugą.

W niektórych pociągach spółki PKP Intercity występują wagony 2 klasy z sześcioma miejscami w przedziale(zawsze w IC, EC; zazwyczaj w nocnych TLK( tutaj są to często zdeklasowane wagony 1 klasy kursujące jako druga), czasami w Ekspresach), istnieją też wagony 1 klasy z przedziałami czteromiejscowymi (tzw. menedżerskimi) - za dodatkową opłatą.

W przypadku kuszet zazwyczaj w przedziale mieści się 6 miejsc, ale w niektórych pociągach występują przedziały z 4 miejscami — podróżny kupuje taki sam bilet na przejazd 2. klasą, jak w przedziale 6-miejscowym, ale opłata dodatkowa za kuszetę jest tutaj wyższa. Przedziały 4-miejscowe na PKP pojawiły się w latach 1990 — wcześniej istniały tylko formalnie i były wtedy zaliczane do klasy 1.

W rozkładzie jazdy 2006/2007 część pociągów pospiesznych spółki PKP Przewozy Regionalne składa się wyłącznie ze zdeklasowanych wagonów pierwszej klasy (pierwszej klasy jako takiej w tych pociągach nie ma). W polskich składach osobowych występują: w pociągu dalekobieżnym 1 i 2 klasa. W pociągach podmiejskich wyłącznie klasa 2. W obydwu składach występują toalety na początku wagonu i na jego końcu.

[edytuj] Zdeklasowanie

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: 10 października 2008.

Ta sekcja może zawierać twórczość własną lub niezweryfikowane dane. Pomóż Wikipedii, dodając przypisy.

Zdeklasowanie – operacja w firmach PKP Przewozy Regionalne oraz PKP Intercity mająca na celu obniżenie klasy wagonu pasażerskiego z pierwszej na drugą doraźnie, na pewien okres lub na stałe.

wagon klasy 1 tymczasowo zdeklasowany na klasę 2

Jeżeli wagon klasy pierwszej przestaje spełniać wymogi potrzebne do utrzymania się w tej klasie, wagon taki może zostać zdeklasowany. Zwykle dzieje się tak, gdy nie opłaca się modernizować wagonów pierwszej klasy, lecz można formalnie zamienić je na klasę drugą (o ile wagon spełnia kryteria klasy drugiej). Zdarza się (głównie w okresie wzrastających potoków pasażerskich) tymczasowe deklasowanie zgodnych z wymogami wagonów klasy pierwszej, ze względu na stosunkowo wyższe zapotrzebowanie na miejsca klasy drugiej w pociągach. Wreszcie, możliwe jest (na przykład w sytuacji bardzo dużego przepełnienia wagonów klasy drugiej, przy małej liczbie zajętych miejsc w klasie pierwszej) doraźne zdeklasowanie wagonu przez kierownika pociągu - podróżni jadący w zdeklasowanym wagonie, a posiadający bilet klasy pierwszej, otrzymują wtedy zwrot różnicy cen^{[potrzebne źródło]}.

Tymczasowo deklasowane wagony mają najczęściej sześć siedzeń w przedziale i niezmieniony układ samych przedziałów. Nie są także przemalowywane z barw klasy pierwszej (kolor czerwono-kremowy) na barwy klasy drugiej (zielono-kremowe) - oznacza się je poprzez zaklejenie cyfry "1" na ścianach i wewnątrz wagonu arkuszem z cyfrą "2", ewentualnie umieszczeniem odpowiedniej informacji w szybach drzwi zewnętrznych. Spotykane jest także oznaczanie zdeklasowanego wagonu napisem odpowiedniej treści umieszczonym w miejscu tablicy kierunkowej.

Azdu - wagon trwale zdeklasowany

Z kolei wagony zdeklasowane na stałe, mimo braku zmian w układzie i ilości siedzeń dla pasażerów, są przemalowywane jak wagon klasy drugiej - z zewnątrz odróżnia je mniejsza liczba okien (wagon klasy pierwszej ma mniej przedziałów) i specjalne oznaczenie serii wagonu: zamiast B ("klasa druga") na ścianie bocznej umieszcza się napis Az (jak dla klasy pierwszej, z literą "z" oznaczającą obniżenie klasy).

[edytuj] Inne

Na niektórych kolejach jest stosowane nieco inne nazewnictwo klas — np. w Wielkiej Brytanii są dwie klasy: pierwsza i standardowa; z kolei w Norwegii są klasy ekonomiczna (odpowiednik drugiej) i standardowa (odpowiednik pierwszej); natomiast w części pociągów w Hiszpanii występują klasy: turystyczna (2.) i preferencyjna (1.).

Współczesną tendencją jest dążenie do zmniejszania różnic w komforcie podróży pomiędzy klasami (np. w czeskim Pendolino wystrój wnętrz obu klas niczym się nie różni poza kolorami siedzeń — niebieski w drugiej i czerwony w pierwszej klasie) — w takiej sytuacji ekwiwalentem wyższej ceny jest mniejsza zajętość miejsc i usługi dodatkowe (posiłki serwowane w cenie biletu, możliwość skorzystania z ze specjalnej poczekalni etc.).

Podział na 4 klasy występuje w Rosji i Chinach.