Ten artykuł dotyczy stolicy Niemiec. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 52°31′07″N 13°24′30″E / 52.51861, 13.40833

Berlin
Herb Berlina Flaga Berlina
Panorama miasta
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Berlin
Burmistrz	Klaus Wowereit
Powierzchnia	891,85 km²
Położenie	52° 31' 07 '' N 13° 24' 30 '' E
Wysokość	34-115 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	3 405 483 3 818 os./km² 4 262 480
Nr kierunkowy	030
Kod pocztowy	10001–14199
Tablice rejestracyjne	B
Podział miasta	12 dzielnic
Miasta partnerskie	Los Angeles Paryż Madryt Stambuł Moskwa Warszawa Plik:Flag of Hungary.svg Budapeszt Bruksela Dżakarta Taszkent Meksyk Pekin Tokio Buenos Aires Praga Windhuk Londyn[1]
Położenie na mapie Niemiec Berlin
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Berlin w Wikicytatach
Strona internetowa

Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego (landu). Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Mapa hydrograficzna okolic Berlina

Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Szprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Rzeka Szprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.

[edytuj] Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (14,3°C) i sierpień (14,1°C), a najzimniejszy jest styczeń (-1,9°C) i luty (-1,5°C). Dokładna statystyka^[2]:

[edytuj] Podział administracyjny

Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

[edytuj] Miasta podberlińskie

[edytuj] Historia

Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Szprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która według jednej z hipotez pochodzi od słowiańskiego bór i rolina. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 roku nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław^[3].

W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, NRD oraz współczesnych zjednoczonych Niemiec.

Miasto Cölln, położone na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Berlin w 1737

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.

Mur berliński przed zburzeniem w 1989 roku.

Reichstag nocą

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) będącą specjalnym obszarem administrowanym przez aliantów ze statusem zbliżonym do wolnego miasta (błędem jest stwierdzenie że Berlin Zachodni należał do RFN) powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 roku stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

[edytuj] Architektura

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Gospodarka

Potsdamer Platz

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Transport

Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej, kolejowej oraz wodnej (np. szlak wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk).

Brama Brandenburska

[edytuj] Porty lotnicze

• Berlin Schönefeld (SXF, położony w kraju związkowym Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
• Berlin Tegel (TXL)
• Berlin Tempelhof (THF) - czynny do końca października 2008 roku

Zobacz też: Porty lotnicze Berlina

[edytuj] Autostrady

Berlin Hauptbahnhof

• Autostrada A10 (Berliner Ring) - zewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A100 (Stadtring) - wewnętrzna obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A102 - lokalna
• Autostrada A103 - lokalna
• Autostrada A104 - lokalna
• Autostrada A105 - lokalna
• Autostrada A111 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A113 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A114 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A115 - lokalna, łącznik obwodnicy A10 (AVUS)
• Autostrada A117 - lokalna

[edytuj] Linie i dworce kolejowe

Zobacz więcej w osobnym artykule: Berliński węzeł kolejowy.

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

Berlin i Mur Berliński z wysokości 20 km

Dzielnice Berlina

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

• Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Bahnhof, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin-Lichtenberg
• Berlin Ostbahnhof
• Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
• Berlin-Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
• Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)

Największe dworce regionalne:

• Berlin-Charlottenburg
• Berlin Friedrichstraße
• Berlin Alexanderplatz
• Berlin Potsdamer Platz

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

[edytuj] Kultura

Na planie z 1902 w centrum Wyspa Muzeów

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą ilość zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

• Deutsche Oper
• Staatsoper Unter den Linden
• Komische Oper
• Neuköllner Oper

Orkiestry symfoniczne:

• Berliner Philharmoniker (dyr. muz. sir Simon Rattle)
• Deutsches Symphonie-Orchester Berlin (dyr. muz. Ingo Metzmacher)
• Staatskapelle Berlin (dyr. muz. Daniel Barenboim)
• Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin (dyr. muz. Marek Janowski)
• Konzerthausorchester Berlin (dyr. muz. Lothar Zagrosek)
• Orchester Berliner Musikfreunde (amatorska)

Zespoły muzyki dawnej:

• Akademie für Alte Musik Berlin
• Berliner Barock-Compagney

Chóry:

• Berliner Singakademie
• RIAS Kammerchor
• Philharmonischer Chor Berlin
• Rundfunkchor Berlin
• Schöneberger Sängerknaben
• Studio-Chor Berlin

Inne zespoły:

• RIAS Big Band Berlin
• Junges Kammerorchester Reinickendorf

Teatry:

• Schaubühne
• Volksbühne
• Deutsches Theater
• Berliner Ensemble
• Theater des Westens

W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.

[edytuj] Zabytki

Pałac w dzielnicy Charlottenburg

Stara Galeria Narodowa (niem. Alte Nationalgalerie) na Wyspie Muzeów w formie świątyni rzymskiej została otwarta w 1876 i zawiera dzieła sztuki XIX wieku

• Brama Brandenburska
• Reichstag
• Mur berliński
• Berliner Dom
• Siegessäule - kolumna zwycięstwa
• Ewangelicki Kościół Pamięci cesarza Wilhelma I
• Wyspa Muzeów: Muzeum Pergamońskie (Zbiory Sztuki Starożytnej, Muzeum Azji Przedniej, Muzeum Sztuki Islamskiej), Stare Muzeum (Muzeum Egipskie i Antikensammlung), Muzeum im. Bodego, Nowe Muzeum, Stara Galeria Narodowa
• Muzeum Żydowskie w Berlinie
• Ratusz
• Grunewaldturm
• Pałac Charlottenburg
• Nowa Synagoga w Berlinie
• Zamek Bellevue

Zobacz też: Muzea berlińskie

Katedra berlińska

Unter den Linden

Reichstag

W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit".

[edytuj] Edukacja

W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:

• Freie Universität Berlin około 40 840 studentów,
• TFH-Berlin University of Applied Sciences około 10 200 studentów,
• Humboldt-Universität zu Berlin około 36 423 studentów,
• Technische Universität Berlin około 29 783 studentów,
• Universität der Künste Berlin.

[edytuj] Miasta partnerskie

• Los Angeles, Stany Zjednoczone
• Paryż, Francja
• Madryt, Hiszpania
• Stambuł, Turcja
• Moskwa, Rosja
• Warszawa, Polska
• Plik:Flag of Hungary.svg Budapeszt, Węgry
• Bruksela, Belgia
• Dżakarta, Indonezja
• Taszkent, Uzbekistan
• Meksyk, Meksyk
• Pekin, Chińska Republika Ludowa
• Tokio, Japonia
• Buenos Aires, Argentyna
• Praga, Czechy
• Windhuk, Namibia
• Londyn, Wielka Brytania

[edytuj] Sport

Stadion Olimpijski w Berlinie

• piłka nożna - Hertha Berlin
• koszykówka - Alba Berlin
• hokej na lodzie - Eisbären Berlin

W 2001 na lekkoatletycznym stadionie Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda żużlowego cyklu Grand Prix - Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

W Berlinie odbywa sie Maraton Berliński ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata. W 2009 odbędą się tu Mistrzostwa świata w lekkoatletyce.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Berlin

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Berlinie

• Love Parade
• atrakcje turystyczne Berlina
• Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936
• Festiwal Filmowy w Berlinie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• (de) Oficjalna strona Berlina
• (de) Berlin StadtPanoramen (galeria zdjęć)
• (pl) Berlin Wschodni- Historia i teraźniejszośc

p • d • e Podział administracyjny Niemiec Kraje związkowe Badenia-Wirtembergia • Bawaria • Brandenburgia • Hesja • Meklemburgia-Pomorze Przednie • Nadrenia Północna-Westfalia • Nadrenia-Palatynat • Saara • Saksonia • Saksonia-Anhalt • Dolna Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Turyngia • Berlin • Brema • Hamburg